Ilijana Jotowa wint Bulgaarse presidentsverkiezingen met duidelijke marge

Ilijana Jotowa heeft zondag 1 november 2026 de presidentiele stichwahl in Bulgarije gewonnen van Andrej Gjurow. Een stichwahl is de tweede stemronde in Bulgarije. Die volgt wanneer geen kandidaat in de eerste ronde een meerderheid haalt, zoals ook nu het geval was. Gjurow is voormalig interim-premier. Hij is kandidaat van de pro-westerse liberaal-conservatieve oppositie. Jotowa is kandidaat van de regerende centrumlinkse partij Progressief Bulgarije. Zij voerde campagne als presidente van de vrede. Zij pleitte voor onderhandelingen tussen Rusland en Oekraine. Ook wil zij een onafhankelijke buitenlandse koers van Bulgarije binnen de EU. De Bulgaarse president is vooral staatshoofd op het gebied van buitenlands beleid, defensie en veiligheid. De regering voert het binnenlandse beleid.

Een exitpoll van het Bulgaarse onderzoeksbureau Mjara gaf Jotowa op de dag van de stichwahl ongeveer 51 procent van de stemmen. Gjurow kreeg volgens die exitpoll ongeveer 45 procent. Mjara is een van de gevestigde Bulgaarse opiniepeilers die op verkiezingsdag exitpolls publiceren, op basis van bevragingen bij stembureaus. De opkomst bij de stichwahl bedroeg ongeveer 29 procent van de ruim 6,5 miljoen stemgerechtigde Bulgaren. Dat was iets hoger dan bij de eerste stemronde een week eerder. Een lage opkomst is in Bulgarije al langer gangbaar bij presidentsverkiezingen.

Volgens het Bulgaarse persbureau BTA was Jotowa sinds november 2016 vicepresidente van Bulgarije. Zij werd in 2021 herkozen. Op 23 januari 2026 werd zij staatshoofd. Dat gebeurde nadat het Grondwettelijk Hof, de hoogste rechter van het land in grondwettelijke geschillen, het mandaat van president Roemen Radev voortijdig beeindigde. Radev had op 19 januari 2026 zijn ontslag aangekondigd. Jotowa was dus al zittend president toen de verkiezingen van oktober en november 2026 plaatsvonden. Daarbij zocht ze voor het eerst een eigen volksmandaat. Daardoor beschreven media haar functie in de aanloop naar de stichwahl op twee manieren: als voormalig vicepresidente of als al zittend staatshoofd. Beide omschrijvingen gaan over dezelfde politica, in twee opeenvolgende rollen. Een Bulgaarse president wordt in principe voor vijf jaar gekozen. Na de uitslag legt die een door de grondwet voorgeschreven eed af. Bulgarije koos bij herhaling vroegtijdig een nieuw parlement. Dat leverde wisselende regeringscoalities op, wat de aanloop naar deze presidentsverkiezingen mede heeft gekleurd.

Jotowa is kandidaat van de regerende centrumlinkse partij Progressief Bulgarije. Gjurow wordt gesteund door de liberaal-conservatieve, pro-westerse oppositie. Die oppositie bepleit sterkere westerse binding en meer steun aan Oekraine. De twee kandidaten vertegenwoordigden daarmee de twee blokken die de Bulgaarse politiek van de afgelopen jaren hebben bepaald. Aan de ene kant een centrumlinks kamp rond de zittende president. Aan de andere kant een liberaal-conservatieve oppositie die zich sterker aan de EU en de NAVO wil binden.

De stichwahl vond plaats tegen de achtergrond van aanhoudende Russische agressie tegen Oekraine. Ook waren er recente drone-aanvallen op handelsschepen in de Bulgaarse economische zone van de Zwarte Zee. Bulgarije grenst in het oosten aan de Zwarte Zee. Het land ligt daarmee, als EU- en NAVO-lid, dicht bij de oorlog in Oekraine. De president van Bulgarije is formeel ook opperbevelhebber van de strijdkrachten. Die heeft een eigen stem in de buitenlandse en defensiepolitiek, al blijft de regering verantwoordelijk voor de uitvoering daarvan.